LETRAS QUE FAN PAÍS

As menos das veces, ao longo da nosa historia, as grandes fortunas foron o resultado dun negocio honrado. A sangue e lume, baixo o imperio da forza, territorios e persoas ficaron sometidos ao albedrío dos cabaleiros da guerra, convertidos posteriormente en nobres e señores daquilo conquistado tras os favores e servizos emprestados ás diferentes casas nobiliarias ou á propia coroa.

Algúns poucos deses lucros e patrimonios aínda prevalecen no momento actual, e sérvennos de exemplo para entender que a guerra, non só a que se dirime nos teatros de batalla, tamén a guerra económica, converten en válida a metáfora da hostilidade (na bolsa, na banca, na política, etc.), e segue a mandar na adquisición e perpetuación dunha boa parte de tales patrimonios.

Mais é de agradecer que, en tempos en que se xudicializa o que viña sendo unha clamorosa demanda (acerca da corrupción, da evasión de impostos, da prevaricación, do roubo de diñeiro público... por parte dunha caste canalla parasitaria do poder), se produzan achegas artísticas que logren verter unha miga de luz sobre tanta inmundicia como estamos a ver no día a día.

Dúas publicacións de fasquía ben distinta, unha de creación poética, outra de recollida de entrevistas, xorden vizosas no ermo de 2012, vendo a luz xusto cando este “annus horribilis” remata. Referímonos a “A ansia do lóstrego”, de Medos Romero, e a “Ferroláns de seu. 43 entrevistas en Diario de Ferrol”, de Nicolás Vidal e J. Gómez Fandiño.

Ambas nacen case ao unísono no medio do actual páramo editorial, e algúns elementos comúns axudan a entender, a reactualizar aspectos relevantes que, por veces, vestidos con distintos traxes, veñen redundar naquilo que se nos antolla cíclico co pasar do tempo. Así pois, M. Romero exterioriza a descarnada visión da casa matriz, da terra natal fagocitada polas máquinas (Unha rotopala, un diplodocus xigante, / fórase convertendo no poboador máis necesario.). A voracidade do capital, da empresa que se instala e converte os labregos en obreiros, mais en obreiros estraños e desclasados, cunha certa condición de privilexiados en termos comparativos. O resultado final, non obstante, é o de terra queimada, a maior das desolacións, converténdose a voz poética na transmisora da frustración, do cansazo, da sensación de derrota, da saudade daquilo que xa non é recuperábel. A plasmación da indignación nace da contrariedade e do amor á terra, da estirpe arrancada do seu territorio, territorio que, infelizmente, xa non lle pertence: A riqueza era de nós, da patria nai / e do seu seo profundo e vizoso: / dolmen, mámoa, canteira poderosa, / un extraordinario xacemento.

O necesario libro de entrevistas, “Ferroláns de seu...”, entraña, pola súa parte, un extraordinario interese. Publicadas os domingos, as entrevistas, inseridas no suplemento Nordesía do Diario de Ferrol, non deixan de ser un froito temporal, co risco que conleva ao se trataren da flor dun día.

De aí a importancia, aínda maior, que lle poida caber á súa edición en libro. Son só 43 entrevistas, aínda que moitas máis balizan o suplemento. Difícil cuestión escolmar, tal e como fica escusado polos autores. Traballo audaz, en fin, e cheo de remorsos para cos que puideron ficar fóra.

Directa ou indirectamente relacionadas con Ferrol e comarca, persoas vivas, e algunhas outras xa falecidas, van xurdindo ao longo das páxinas. O mundo das letras está ben representado con poetas (de Araguas a Eva Veiga), narradores (Lola Beccaria ou G. Ferrández) até críticos (Alonso Girgado) e ensaístas (Chao Rego). Interesantes entrevistas, a do finado Pérez-Barreiro Nolla, traballador na BBC e tradutor de inglés, pero tamén de chinés; ou a de Julio Varela, home feito a si mesmo, logo de comezar como botóns no desaparecido hotel Ideal Room, e actor no Actors Forum londinense, así como tradutor no xuízo contra Pinochet, na BBC ou para Scotland Yard; o periplo biográfico do mago Lorente de Castro ou a do Bruxo, reputado naturópata autodidacta. Homes de traxectorias singulares como estes, mais tamén que desviaron o curso do que habían de ser, como Ángel Loureiro, quen renunciou á enxeñaría para dedicarse á literatura na universidade.

Xornalistas de altos voos dentro da TVE, fotógrafos de proxección internacional (Vari Caramés), pintores e humoristas, músicos (Baldo Martínez) e críticos musicais (Ordovás), homes da ciencia e da educación, historiadores (Santos Juliá) e empresarios, como Sánchez Dopico, fundador de Pan Piana, actores e traballadores do espectáculo, etc. Todos eles, en suma, balizan este interesantísimo libro.

Busco o lugar de meu que fun. Xa non o atopo, di M. Romero finalizando o poemario.

Con esa boa cota de saudade, necesaria mesmo. ... non hai entrevistado nestas páxinas .... que non forme parte desa patria interior; por moi afastado que se atope desta terra que todos levamos dentro, dise no Limiar de “Ferroláns de seu...”. Letras, á fin e ao cabo; letras que fan país, e tan necesarias.